İlkyardım

Hasta veya kazazedenin emniyetini sağlayın.

Yatırıp, dinlendirin.

Kaza yerini işaretleyin.

Paniği önleyin, kalabalığı dağıtın.

Temiz havayı sağlayın, hastayı sıcak tutun.

Hasta veya kazazedeyi iyice muayene edin.

Kanamayı durdurun.

Düzenli solunumu sağlayın.

Şoku önleyin.

Şuursuz olanlara yiyecek ve içecek vermeyin.

Gerekiyorsa tıbbi tedavi için doktor sağlayın.

Bilmediğiniz durum varsa, ısrar etmeyin.

Bulunduğunuz ortamın güvenliğini sağlayın. Kaya ve çığ düşmesine karşı tedbirinizi alın.

Solunum yolunun açık olduğuna ve nabzının attığına emin olun. Eğer yaralı yüzüstü yatıyorsa baş, boyun ve vücudunu birlikte çevirerek sırtüstü yatırın. Eğer nefes almıyorsa hava yolunu başını geriye yatırarak açın.

Derhal yardım isteyin.

Yaralının enfeksiyon kapmaması için eldiven veya steril malzemeler kullanın.

Eğer yaralı hava yolunu açtıktan sonrada nefes almıyorsa suni teneffüs yapın.

Yaralının kanaması olup olmadığını kontrol edin. Kanama olan yere bastırarak durdurmaya çalışın. Eğer kanı durduramıyorsanız ve kan kaybı yüksekse turnike yapın.

Hastanın nabzını kontrol edin. Eğer bir nabız hissedilmezse suni teneffüs yapın.

Çok mecbur kalmadıkça yaralıyı yalnız bırakmayın. Yaralının başını sabitleyerek oynatmasını engelleyin.

Eğer boyun ve kaburga yaralanmaları, baş ve sırt yaralanmaları olursa ve yaralı bilinçsiz, baş ve boyun ağrısından şikayetçi ise, dokunduğunuz da boyun kısmında bir ödem varsa, vücudunun belli kısımlarında uyuşukluk varsa, kollarda travmaya bağlı olmayan güçsüzlük varsa, alkollü ise ve güvenli bir yerdeyse yaralıyı hareket ettirmeyin.

Profesyonel bir uzmanın veya doktorun gelmesini bekleyin.

Hastanın hipotermiaya girmesini engellemek için soğuğa karşı koruyun. Islak giysilerini çıkarın.

Hastalık yada yaralanmanın ciddiyetini değerlendirmek

İlkyardım önceliklerini belirlemek

Yapılacak ilkyardım yöntemini belirlemek

Güvenli bir müdahale sağlamak

Bilinç durumunun değerlendirilmesi:

A. Solunum yolu açıklığının sağlanması

B. Solunumun değerlendirilmesi

C. Dolaşımın değerlendirilmesi

Görüşerek bilgi edinme

Baştan aşağı muayene

Hasta/Yaralının yanına diz çökülür.

Hasta/Yaralının kravat, yakasını açılır.

Hava yolu açıklığı sağlanırken hasta/yaralı baş, boyun, gövde ekseni düz olacak şekilde yatırılmalıdır.

Bilinç kaybı belirlenmiş ise ağız içi önce göz ile daha sonra işaret parmağı yandan ağız içine sokularak bir çengel gibi kullanılarak diğer yandan çıkartılmak suretiyle kontrol edilmeli, ardından yabancı cisim varsa bir bez aracılığı ile çıkarılmalıdır.

Daha sonra bir el hasta/yaralının alnına konarak, diğer elin 2-3 parmağı ile çene tutularak baş geriye doğru itilip Baş-Çene Pozisyonu verilir. Bu işlemler sırasında sert hareketlerden kaçınılmalıdır.

Göğüs kafesinin solunum hareketini gözlemek.

Eğilerek yüzünü hastanın ağzına yaklaştırarak solunumu dinleme ve soluğu yanağında hissetmeye çalışmak.

El ile göğüs kafesinin hareketlerini hissetmeye çalışmak.

Solunum yoksa derhal yapay solunuma başlanır.

Kendini tanıtır,

Hasta/yaralının ismini öğrenir ve adıyla hitap eder,

Hoşgörülü ve nazik davranarak güven sağlar,

Hasta/yaralının endişelerini gidererek rahatlatır,

Olayın mahiyeti, koşulları, kişisel özgeçmişleri, sonuç olarak ne yedikleri, kullanılan ilaçlar ve alerjinin varlığı sorularak öğrenilir.

Bilinç düzeyi, anlama, algılama

Solunum sayısı, ritmi, derinliği

Nabız sayısı, ritmi, şiddeti

Vücut veya cilt ısısı, nemi, rengi

Baş: Saç, saçlı deri, baş ve yüzde yaralanma, morluk olup olmadığı, kulak yada burundan sıvı yada kan gelip gelmediği değerlendirilir, ağız içi kontrol edilir.

Boyun: Ağrı, hassasiyet, şişlik, şekil bozukluğu araştırılır. Aksi ispat edilinceye kadar boyun zedelenmesi ihtimali göz ardı edilmemelidir.

Göğüs kafesi: Saplanmış cisim, açık yara, şekil bozukluğu yada morarma olup olmadığı, hafif baskı ile ağrı oluşup oluşmadığı, kanama olup olmadığı değerlendirilmelidir. Göğüs kafesi genişlemesinin normal olup olmadığı araştırılmalıdır. Göğüs muayenesinde eller arkaya kaydırılarak hasta/yaralının sırtı da kontrol edilmelidir.

Karın boşluğu: Saplanmış cisim, açık yara, şekil bozukluğu, şişlik, morarma, ağrı yada duyarlılık olup olmadığı ve karnın yumuşaklığı değerlendirilmelidir. Eller bel tarafına kaydırılarak muayene edilmeli, ardından kalça kemiklerinde de aynı araştırma yapılarak kırık yada yara olup olmadığı araştırılmalıdır.

Kol ve bacaklar: Kuvvet, his kaybı varlığı, ağrı, şişlik, şekil bozukluğu, işlev kaybı ve kırık olup olmadığı, nabız noktalarından nabız alınıp alınmadığı değerlendirilmelidir.

Kazaya uğrayan araç mümkünse yolun dışına ve güvenli bir alana alınmalı, kontağı kapatılmalı, el freni çekilmeli, araç LPG�li ise aracın bagajında bulunan tüpün vanası kapatılmalıdır.

Olay yeri yeterince görünebilir biçimde işaretlenmelidir. Kaza noktasının önüne ve arkasına gelebilecek araç sürücülerini yavaşlatmak ve olası bir kaza tehlikesini önlemek için uyarı işaretleri yerleştirilmelidir. Bunun için üçgen reflektörler kullanılmalıdır.

Olay yerinde hasta/yaralıya yapılacak yardımı güçleştirebilecek veya engelleyebilecek meraklı kişiler olay yerinden uzaklaştırılmalıdır.

Olası patlama ve yangın riskini önlemek için olay yerinde sigara içilmemelidir.

Gaz varlığı söz konusu ise oluşabilecek zehirlenmelerin önlenmesi için gerekli önlemler alınmalıdır.

Ortam havalandırılmalıdır.

Kıvılcım oluşturabilecek ışıklandırma veya çağrı araçlarının kullanılmasına izin verilmemelidir.

Hasta/yaralı yerinden oynatılmamalıdır.

Hasta/yaralı hızla yaşam bulguları yönünden (ABC) değerlendirilmelidir.

Hasta/yaralı kırık ve kanama yönünden değerlendirilmelidir.

Hasta/yaralı sıcak tutulmalıdır.

Hasta/yaralının bilinci kapalı ise ağızdan hiçbir şey verilmemelidir.

Tıbbi yardım istenmelidir (112).

Hasta/yaralının endişeleri giderilmeli, nazik ve hoşgörülü olmalıdır.

Hasta/yaralının paniğe kapılmasını engellemek için yarasını görmesine izin verilmemelidir.

Hasta/yaralı ve olay hakkındaki bilgiler kaydedilmelidir.

Yardım ekibi gelene kadar olay yerinde kalınmalıdır.

Hasta/yaralının hava yolu açıldıktan sonra, solunum Bak-Dinle-Hisset yöntemi ile 5 saniyede değerlendirilir,

Solunum yoksa tıbbi yardım istenir (112)

Hemen yapay solunuma başlanır. YAPAY SOLUNUMA BAŞLAMADAN ÖNCE SOLUNUMUN OLMADIĞINDAN KESİNLİKLE EMİN OLUNMALIDIR!

Ağızdan ağza tekniği için hasta/yaralıya Baş-Çene Pozisyonu verilir.

Alnının üzerine koyulan elin baş ve işaret parmakları ile burun kanatları hava çıkmayacak şekilde kapatılır.

İlkyardımcı, hasta/yaralının ağzını içine alacak şekilde kendi ağzı ile kavrar.

Hasta akciğerine 400-600 ml hava gidecek şekilde ağızdan her biri 1 saniye üzerinde hastanın göğsünü yükseltmeye yarayacak kadar iki (2) hayat kurtarıcı nefes verilir.

Havanın geriye çıkıp çıkmadığı kontrol edilir.

Bu şekilde verilen hava hayati organları koruyacak yeterli oksijene (%16-18) sahiptir.

Bebeklerde ve çene kilitlenmesi gibi durumlarda yetişkinlerde, yapay solunum ağızdan buruna hava verilerek yapılmalıdır.

İlkyardımcı kendini korumak için yapay solunum sırasında ince bir tülbent, gazlı bez gibi araçlar kullanabilir.

Hasta/Yaralı sert bir zemine yatırılır.

Yetişkin ve Çocuklarda göğüsün merkezi (göğüs kemiğinin alt ve üst ucunun ortası) belirlenir.

Bir elin topuğu göğüs merkezine yerleştirilir. Bu elin üzerine diğer el yerleştirilir.

Her iki el parmakları birbirine geçirilir ve hastaya temas etmemesine dikkat edilir.

Eller sabit tutulmalıdır.

Dirsekler ve omuz düz ve hasta/yaralının vücuduna dik tutulacak şekilde tutulmalıdır.

Vücut ağırlığı ile kaburga kemikleri 4-5 cm içe çökecek şekilde (yandan bakıldığında göğüs yüksekliğinin 1/3�ü kadar ) ritmik olarak sıkıştırma-gevşetme şeklinde bası uygulanır.

Dakikada 100 bası uygulanmalıdır.

Yapay solunum ve dış kalp masajı birlikte uygulandığında , yetişkinlerde tek yada iki ilkyardımcı ile 30:2 olarak uygulanır.

Temel yaşam desteğine sağlık personeli gelinceye kadar devam edilmelidir.

Hareket ile artan ağrı

Şekil bozukluğu

Hareket kaybı

Ödem ve kanama nedeniyle morarma

Kırık yakınındaki damar, sinir, kaslarda yaralanma ve sıkışma. (Kırık bölgede nabız alınamaması, solukluk, soğukluk)

Parçalı kırıklarda kanamaya bağlı şok

Hayatı tehdit eden yaralanmalara öncelik verilir,

Hasta/yaralı hareket ettirilmez, sıcak tutulur,

Kol etkilenmişse yüzük ve saat gibi eşyalar çıkarılır (aksi takdirde gelişebilecek öden doku hasarına yol açacaktır,)

Tespit ve sargı yapılırken parmaklar görünecek şekilde açıkta bırakılır. Böylece parmaklardaki renk, hareket ve duyarlılık kontrol edilir),

Kırık şüphesi olan bölge, ani hareketlerden kaçınılarak bir alt ve bir üst eklemleri de içine alacak şekilde tespit edilir. Tespit malzemeleri, sopa, tahta, karton gibi sert malzemelerden yapılmış olmalı ve kırık kemiğin alt ve üst eklemlerini içine alacak uzunlukta olmalıdır,

Açık kırıklarda, tespitten önce yara temiz bir bezle kapatılmalıdır,

Kırık bölgede sık aralıklarla nabız, derinin rengi ve ısısı kontrol edilir,

Kol ve bacaklar yukarıda tutulur,

Tıbbi yardım istenir (112)

Yoğun ağrı

Şişlik ve kızarıklık

İşlev kaybı

Eklem aynen bulunduğu şekilde tespit edilir,

Kırık yerine oturtulmaya çalışılmaz,

Hasta / yaralıya ağızdan hiçbir şey verilmez,

Bölgede nabız, deri rengi ve ısısı kontrol edilir,

Tıbbi yardım istenir (112).

Burkulan bölgede ağrı

Kızarma, şişlik

İşlev kaybı

Sıkıştırıcı bir bandajla burkulan eklem tespit edilir,

Şişliği azaltmak için bölge yukarı kaldırılır,

Hareket ettirilmez,

Tıbbi yardım istenir (112).

Tespit yapılırken yaralı bölge sabit tutulmalıdır,

Yara varsa üzeri temiz bir bezle kapatılmalıdır,

Tespit edilecek bölge önce yumuşak malzeme ile kaplanmalıdır,

Yaralı bölge nasıl bulunduysa öyle tespit edilmelidir, düzeltilmeye çalışılmamalıdır,

Tespit kırık, çıkık ve burkulmanın üstündeki ve altında kalan eklemleri de içerecek şekilde yapılmalıdır.

Koltuk altına yumuşak malzeme yerleştirilir,

Kol askısı yerleştirilir,

Üçgen bandaj yaralının gövdesinin üzerinde, üçgenin tepesi dirsek tarafına, tabanı gövdeyle aynı hizada olacak şekilde yerleştirilir,

El dirsek hizasında bükülü olarak göğsün alt kısmına yerleştirilir. üçgen bandajın iki ucu yaralının boynuna düğümlenir, tespit edilen elin parmakları görülebilir şekilde olmalıdır,

Kol askısı desteği, göğüs boşluğu ve yaralı kol üzerine yerleştirilir (geniş dış bandajda yerleştirilebilir.), böylelikle vücuda yapışık bir şekilde yaralı kol ve omuz eklemi sabitlenmiş olur.

Sert tespit malzemesiyle yapılır,

Kırık kemiği tespit edecek olan malzemeler yerleştirilmeden önce, kolun altına (koltuk boşluğundan yararlanılarak) iki şerit yerleştirilir,

Malzemelerden kısa olanı koltuk altından itibaren dirseği içine alacak şekilde yerleştirilir,

Uzun olanı omuzla dirseği içine alacak şekilde yerleştirilir,

Daha önceden yerleştirilen şeritlerle bağlanarak tespit edilir. Şeritler çok kısa bağlanmamalıdır,

Dirseği tespit için kol askısı takılır,

Omur tespiti için, göğüs ve yaralı kol üzerinden geniş kumaş şerit veya üçgen bandaj uygulanır.

Kol gergin vaziyette bulunduysa, hastanın vücudu boyunca gergin ve deri ile arası yumuşak malzemeyle doldurulmuş tespit malzemeleri yardımıyla tespit edilir,

Eğer bükülmüş vaziyette bulunduysa, bir kol askısı desteği yardımıyla tespit edilir.

Kırık dirsek ve bilek ekleminin hareketini önlemek için yaralı ön kolun altına üçgen kol askısı yerleştirilir. Hasta/yaralının boynunun arkasına üçgenin iki ucu düğümlenir,

Aşırı hareket etmesini engellemek için geniş bir bandaj yardımıyla, gövdeye bağlanır.

Ön kolun altına 2 şerit yerleştirilir,

Yumuşak maddeyle desteklenmiş sert tespit malzemelerinden biri parmak diplerinden dirseğe kadar içe, diğeri elin dış yüzünden dirseğe gelecek şekilde dışa konarak tespit edilir,

Daha önceden yerleştirilen şeritlerle bağlanır, fazla sıkılmamalıdır,

Dirsek eklemini tespit için kol askısı takılır,

Bilek kemiklerinde veya el tarak kemiğinde, bölgeyi bir kol askısı ile tespit yeterlidir,

Parmak kemiği kırıkları ile çıkığı ayırt etmek zordur. Tespit için, bir tespit malzemesi ile, yaralı parmak, yanındaki sağlıklı parmakla bandaj yapılabilir.

Her iki bacak arasına bir dolgu malzemesi konur,

Sekiz şeklindeki bir bandajla bilekler tespitlenir,

Doğal boşlukların altından (dizler ve bilekler) bandajları kaydırmak ve iki tanesi kalça ve dizler arasında diğer ikisi dizler ve bilekler arasında olacak şekilde düğümlenerek tespit edilir. Bütün düğümler aynı tarafta olmalıdır.

Bir el ayağın üst kısmına, diğeri bileğe konularak yaralı bacak tutulur ve sağlam bacakla bir hizaya getirmek için yavaşça çekilir. Aynı zamanda hafif bir döndürmede uygulanır,

Her iki bacak arasına (dizler ve bilekler) bir dolgu malzemesi konur,

Sekiz şeklinde bir bandajla bilekler sabitlenir,

Yaralının vücudunun altından, kımıldatmaksızın doğal boşlukları kullanarak bel, diz ve bileklerin arkasına 7 kumaş şerit (veya benzeri) geçirilir,

Yumuşak malzemeyle desteklenmiş sert tespit malzemesi, koltuk altından ayağa kadar yerleştirilir ve ayaklardan yukarı doğru bağlanır,

Düğümler tespit malzemesi üzerine atılarak bandajlar bağlanır,

Bilek hizasındaki bandaj öncekinin üzerine sekiz şeklinde bağlanır,

Sert tespit malzemesi bulunmaması halinde, sağlam bacağı tek destek olarak kullanarak, geniş bandajlarla tespit edilir.

Geniş bandajlar yardımı ile iki bacağı birleştirerek dizkapağı tespit edilir. Dizin üst ve altında kalan bandajları sıkarken dikkatli olunmalıdır,

Geniş ve sert tespit malzemesi (tabla) varsa, kalçadan ayağa kadar yaralı bacağın altına yerleştirilir ve iki tane kalça ve diz arasında, iki tanede diz ile bilek arasında olmak üzere geniş bandajlarla bağlanabilir. Bunun üzerine eklemi sabitlemek amacıyla, sekiz şeklinde bir bandaj sarılır.

Bacaklar tutulur ve yavaşça çekilir,

Doğal boşluklar kullanılarak (dizlerin altı, bileklerin altı) yaralı bacağın altından kumaş şeritler geçirilir,

Uygun bir şekilde yumuşak dolgu malzemesiyle desteklenmiş tespit malzemelerinden biri iç tarafta kasıktan ayağa kadar, diğer tarafta kalçadan ayağa kadar yerleştirilir,

Ayaklardan başlanarak şeritler dış tespit malzemesi üzerinde düğümlenerek bağlanır. Bilek hizasındaki bandaj ayak tabanı üzerine sekiz şeklinde düğümlenir.

Yaralının ayakkabıları çıkarılmadan bağları çözülür,

Bilek seviyesinde sarılmış sekiz şeklinde bir bandajla her iki ayak birlikte tespit edilir ve yumuşak malzemelerle iyice kaplanmış (rulo yapılmış bir battaniye) bir yüzeye dayamak suretiyle bacakları yukarıda tutmak gerekir

Derinlik

Yaygınlık

Bölge

Enfeksiyon riski

Yaş

Solunum yoluyla görülen zarar

Önceden var olan hastalıklar

Kişi hala yanıyorsa paniğe engel olunur, koşması engellenir,

Hasta/yaralının üzeri battaniye ya da bir örtü ile kapatılır ve yuvarlanması sağlanır,

Yaşam belirtileri değerlendirilir (ABC),

Solunum yolunun etkilenip etkilenmediği kontrol edilir,

Yanık bölge en az 20 dakika soğuk su altında tutulur (yanık yüzeyi büyükse ısı kaybı çok olacağından önerilmez),

Ödem oluşabileceği düşünülerek yüzük, bilezik, saat gibi eşyalar çıkarılır,

Yanmış alandaki deriler kaldırılmadan giysiler çıkarılır,

Takılan yerler varsa kesilir,

Hijyen ve temizliğe dikkat edilir,

Su toplamış yerler patlatılmaz,

Yanık üzerine ilaç yada yanık merhemi gibi maddeler de sürülmemelidir,

Yanık üzeri temiz bir bezle örtülür,

Hasta/yaralı battaniye ile örtülür,

Yanık bölgeler birlikte bandaj yapılmamalıdır,

Yanık geniş ve sağlık kuruluşu uzaksa hasta / yaralının kusması yoksa bilinçliyse ağızdan sıvı (1 litre su -1 çay kaşığı karbonat -1 çay kaşığı tuz karışımı) verilerek sıvı kaybı önlenir,

Tıbbi yardım istenir (112).

Deriyle temas eden kimyasal maddenin en kısa sürede deriyle teması kesilmelidir,

Bölge bol tazyiksiz suyla, en az 15-20 dakika yumuşak bir şekilde yıkanmalıdır,

Giysiler çıkarılmalıdır,

Hasta/yaralı örtülmelidir,

Tıbbi yardım istenmelidir (112).

Soğukkanlı ve sakin olunmalıdır,

Hasta/yaralıya dokunmadan önce elektrik akımı kesilmelidir, akımı kesme imkanı yoksa tahta çubuk yada ip gibi bir cisimle elektrik teması kesilmelidir,

Hasta/yaralının ABC'si değerlendirilmelidir,

Hasta/yaralıya kesinlikle su ile müdahale edilmemelidir,

Hasta/yaralı hareket ettirilmemelidir,

Hasar gören bölgenin üzeri temiz bir bezle örtülmelidir,

Tıbbi yardım istenmelidir (112).

Solunum yolunda şişme ve tıkanıklığa yol açabileceğinden dikkatli olunmalıdır.

Bir şey yedirilip içirilmemelidir.

Kusturulmamalıdır.

Gözü açtırmayınız.

Gözü akan su ile bolca yıkayınız.

Batma devam ederse hastaneye ulaştırınız.

Adale krampları

Güçsüzlük, yorgunluk

Baş dönmesi

Davranış bozukluğu, sinirlilik

Solgun ve sıcak deri

Bol terleme (daha sonra azalır)

Mide krampları, kusma, bulantı

Bilinç kaybı, hayal görme

Hızlı nabız

Hasta serin ve havadar bir yere alınır,

Giysiler çıkarılır,

Sırt üstü yatırılarak, kol ve bacaklar yükseltilir,

Bulantısı yoksa ve bilinci açıksa su ve tuz kaybını gidermek için 1 litre su -1 çay kaşığı karbonat -1 çay kaşığı tuz karışımı sıvı yada soda içirilir.

Kalp hastaları

Tansiyon hastaları

Diyabet hastaları

Kanser hastaları

Normal kilosunun çok altında ve çok üzerinde olanlar

Psikolojik yada psikiyatrik rahatsızlığı olanlar

Böbrek hastaları

65 yaş üzeri kişiler

5 yaş altı çocuklar

Hamileler

Sürekli ve bilinçsiz diyet uygulayanlar

Yeterli miktarda su içmeyenler

Özellikle şapka, güneş gözlüğü ve şemsiye gibi güneş ışığından koruyacak aksesuarlar kullanılmalıdır,

Mevsim şartlarına uygun, terletmeyen, açık renkli ve hafif giysiler giyilmelidir,

Bol miktarda sıvı tüketilmelidir,

Vücut temiz tutulmalıdır,

Her öğünde yeteri miktarda gıda alınmalıdır,

Gereksiz ve bilinçsiz ilaç kullanılmamalıdır,

Direk güneş ışığında kalınmamalıdır,

Kapalı mekanların düzenli aralıklarla havalandırılmasına özen gösterilmelidir.

Hasta/yaralı ılık bir ortama alınarak soğukla teması kesilir,

Sakinleştirilir, kesin istirahata alınır ve hareket ettirilmez,

Kuru giysiler giydirilir,

Sıcak içecekler verilir,

Su toplamış bölgeler patlatılmaz, bu bölgelerin üstü örtülür,

Donuk bölge ovulmaz, kendi kendine ısınması sağlanır,

El ve ayak doğal pozisyonda tutulur,

Isınma işleminden sonra hala hissizlik varsa bezle bandaj yapılır,

El ve ayaklar yukarı kaldırılır,

Tıbbi yardım istenir (112).

Dış kanamalar: Kanama yaradan vücut dışına doğru olur.

İç kanamalar: Kanama vücut içine olduğu için gözle görülemez.

Doğal deliklerden olan kanamalar: Kulak, burun, ağız, anüs, üreme organlarından olan kanamalardır.

Hasta/yaralının durumu değerlendirilir (ABC),

Tıbbi yardım istenir (112),

Yara yada kanama değerlendirilir,

Kanayan yer üzerine temiz bir bezle bastırılır,

Kanama durmazsa ikinci bir bez koyarak basıncı arttırılır,

Gerekirse bandaj ile sararak basınç uygulanır,

Kanayan yere en yakın basınç noktasına baskı uygulanır,

Kanayan bölge kalp seviyesinden yukarı kaldırılır,

Çok sayıda yaralının bulunduğu bir ortamda tek ilkyardımcı varsa, yaralı güç koşullarda bir yere taşınacaksa, uzuv kopması varsa ve/veya baskı noktalarına baskı uygulamak yeterli olmuyorsa turnike uygulanır,

Şok pozisyonu verilir,

Sık aralıklarla (2-3 dakikada bir) yaşam bulguları değerlendirilir,

Kanayan bölge dışarıda kalacak şekilde hasta/yaralının üstü örtülür,

Yapılan uygulamalar ile ilgili bilgiler (turnike uygulaması gibi) hasta/yaralının üzerine yazılır,

Hızla sevk edilmesi sağlanır.

Çok sayıda yaralının bulunduğu bir ortamda tek ilkyardımcı varsa (kanamayı durdurmak ve daha sonra da diğer yaralılarla ilgilenebilmek için),

Yaralı güç koşullarda bir yere taşınacaksa,

Uzuv kopması varsa ve baskı noktalarına baskı uygulamak yeterli olmuyorsa

Turnike yaranın üzerine uygulanmadığı için kullanılan sargıların mikropsuz(steril) olması gerekmez.

Şekil: Turnike uygulaması

Turnikenin uygulanışı:

Herhangi bir sargı, bez veya kumaş parçasını rulo haline getiriniz ve yaranın birkaç santimetre yukarısına yerleştiriniz.

Kravat sargı veya herhangi bir bezi rulo bezin üzerine sararak bir kalem veya benzeri bir cismi sargının altından geçirip sargıyı döndürerek role bezle kemik arasında atar damarı sıkıştırınız.

Sıkıştırmaya kanama duruncaya kadar devam ediniz. Kanama durunca sıkıştırma işlemine son verip kalem veya benzer cismi bağlıyarak tespit ediniz.

Hastanın alnına veya uygun bir kayda turnikenin takılma saatini yazınız.

Turnikeyi her 10 dakikada bir 10 saniye gevşeterek tekrar bağlayınız. Toplam 2 saatten fazla uygulamayınız.

Hasta/yaralının bilinci ve ABC si değerlendirilir,

Üzeri örtülerek ayakları 30 cm yukarı kaldırılır,

Tıbbi yardım istenir (112),

Asla yiyecek ve içecek verilmez,

Hareket ettirilmez (özellikle kırık varsa),

Yaşamsal bulguları incelenir,

Sağlık kuruluşuna sevki sağlanır.

Hasta/yaralı sakinleştirilir, endişeleri giderilir,

Hasta/yaralı oturtulur, yatırılmaz,

Hasta/yaralının başı hafif öne eğilir,

İşaret parmakları ile hasta/yaralının burun kanatları ve burun kökü orta hatta doğru 5 dakika sıkıştırılır,

Burnun üst kısmına buz konur,

Kanama 10 dakika içinde durmazsa burun kanatları tutularak hastaneye yollanır.

Beyin kanaması, kafa travması belirtisi olabileceğinden kulağı yumuşak bir gazlı bezle kapatılarak, baş yukarıda kalacak şekilde hemen hastaneye ulaştırılmalıdır.

Hasta/yaralı sakinleştirilir, endişeleri giderilir,

Kanama hafifse kulak temiz bir bezle temizlenir,

Kanama ciddi ise, kulağı tıkamadan temiz bezlerle kapanır,

Bilinci yerinde ise hareket ettirmeden sırt üstü yatırılır, bilinçsiz ise kanayan kulak üzerine yan yatırılır,

Kulak kanaması, kan kusma, anüs, üreme organlarından gelen kanamalarda hasta/yaralı kanama örnekleri ile uzman bir doktora sevk edilir.

Kardiyojenik şok

Hipovolemik şok

Toksik şok

Anaflaktik şok

Kan basıncında düşme

Hızlı ve zayıf nabız

Hızlı ve yüzeyel solunum

Ciltte soğukluk, solukluk ve nemlilik

Endişe, huzursuzluk

Baş dönmesi,

Dudak çevresinde solukluk yada morarma

Susuzluk hissi

Bilinç seviyesinde azalma

Kendinin ve çevrenin güvenliği sağlanır,

Hava yolunun açıklığı sağlanır,

Hasta/yaralının mümkün olduğunca temiz hava soluması sağlanır,

Varsa kanama hemen durdurulur,

Şok pozisyonu verilir,

Hasta/yaralı sıcak tutulur,

Hareket ettirilmez,

Hızlı bir şekilde sağlık kuruluşuna sevki sağlanır (112),

Hasta/yaralının endişe ve korkuları giderilerek psikolojik destek sağlanır.

Hasta/yaralı düz olarak sırt üstü yatırılır,

Hasta/yaralının bacakları 30 cm kadar yukarı kaldırılarak, bacakların altına destek konulur (Çarşaf, battaniye yastık, kıvrılmış giysi vb.),

Kanayan bölge dışarıda kalacak şekilde üstü örtülür ve ısıtılır,

Yardım gelinceye kadar hasta / yaralının yanında kalınır,

Belli aralıklarla (2-3 dakikada bir) bir yaşam bulguları değerlendirilir.

Yapılan uygulamalarla ilgili bilgi yazılır.

Hızla sağlık kuruluşuna gönderilmesi sağlanır.

       Gecikmiş yaralar (6 saatten fazla),

        Dikişleri ayrılmış yaralar,

       Kenarları muntazam olmayan yaralar,

        Çok kirli ve derin yaralar,

       Ateşli silah yaraları,

       Isırma ve sokma ile oluşan yaralar.

Yaşam bulguları değerlendirilir (ABC),

Yara yeri değerlendirilir (oluş şekli, süresi, yabancı cisim varlığı, kanama...),

Kanama durdurulur,

Üzeri kapatılır,

Sağlık kuruluşuna gitmesi sağlanır,

Tetanoz konusunda uyarıda bulunulur,

Yaradaki yabancı cisimlere dokunulmamalıdır!

Kenarları birleşmeyen veya 2-3 cm olan yaralar,
Kanaması durdurulamayan yaralar,
Kas veya kemiğin göründüğü yaralar,
Delici aletlerle oluşan yaralar,
Yabancı cisim saplanmış olan yaralar,
İnsan veya hayvan ısırıkları,
Görünürde iz bırakma ihtimali olan yaralar.

Yaraya saplanan yabancı cisimler çıkarılmaz,
Yarada kanama varsa durdurulur,
Yara içi kurcalanmamalıdır,
Yara temiz bir bezle örtülür (nemli bir bez),
Yara üzerine bandaj uygulanır,
Tıbbi yardım istenir (112).

Yoğun ağrı

Solunum zorluğu

Morarma

Kan tükürme

Açık pnömotoraks (Göğüsteki yarada nefes alıyor görüntüsü)

Hasta/yaralının bilinç kontrolü yapılır,

Hasta/yaralının yaşam bulguları değerlendirilir (ABC),

Yara üzerine plastik poşet naylon vb. sarılmış bir bezle kapatılır,

Nefes alma sırasında yaraya hava girmesini engellemek, nefes verme sırasında havanın dışarı çıkmasını sağlamak için yara üzerine konan bezin bir ucu açık bırakılır,

Hasta/yaralı bilinci açık ise yarı oturur pozisyonda oturtulur,

Ağızdan hiçbir şey verilmez,

Yaşam bulguları sık sık kontrol edilir,

Açık pnömotoraksta şok ihtimali çok yüksektir. Bu nedenle şok önlemleri alınmalıdır,

Tıbbi yardım istenir (112).

Karın bölgesindeki organlar zarar görebilir,

İç ve dış kanama ve buna bağlı şok oluşabilir,

Karın tahta gibi sert ve çok ağrılı ise durum ciddidir,

Bağırsaklar dışarı çıkabilir.

Hasta/yaralının bilinç kontrolü yapılır,

Hasta/yaralının yaşam bulguları kontrol edilir,

Dışarı çıkan organlar içeri sokulmaya çalışılmaz, üzerine geniş ve nemli temiz bir bez örtülür,

Bilinç yerinde ise sırt üstü pozisyonda bacaklar bükülmüş olarak yatırılır, ısı kaybını önlemek için üzeri örtülür,

Ağızdan yiyecek yada içecek bir şey verilmez,

Yaşam bulguları sık sık izlenir,

Tıbbi yardım istenir (112).

Yüksek bir yerden düşme

Baş ve gövde yaralanması

Otomobil yada motosiklet kazaları

Spor ve iş kazaları

Yıkıntı altında kalma

Bilinç düzeyinde değişmeler, hafıza değişiklikleri yada hafıza kaybı

Başta, boyunda ve sırtta ağrı

Elde ve parmaklarda karıncalanma yada his kaybı

Vücudun herhangi bir yerinde tam yada kısmi hareket kaybı

Baş yada bel kemiğinde şekil bozukluğu

Burun ve kulaktan beyin omurilik sıvısı ve kan gelmesi

Baş, boyun ve sırtta dış kanama

Sarsıntı

Denge kaybı

Kulak ve göz çevresinde morluk

Bilinç kontrolü yapılır,

Yaşam bulguları değerlendirilir,

Hemen tıbbi yardım istenir (112),

Bilinci açıksa hareket etmemesi sağlanır,

Her hangi bir tehlike söz konusu ise düz pozisyonda sürüklenir,

Baş-boyun-gövde ekseni bozulmamalıdır,

Yardım geldiğinde sedyeye baş-boyun-gövde ekseni bozulmadan alınmalıdır,

Taşınma ve sevk sırasında sarsıntıya maruz kalmaması gerekir,

Tüm yapılanlar ve hasta/yaralı hakkındaki bilgiler kaydedilmeli ve gelen ekibe bildirilmelidir,

Asla yalnız bırakılmamalıdır.

Yaşamsal bulgular değerlendirilir (ABC),

Hafif yaralanmalarda yara 5 dakika süreyle sabun ve soğuk suyla yıkanır,

Yaranın üstü temiz bir bezle kapatılır,

Ciddi yaralanma ve kanama varsa yaraya temiz bir bezle basınç uygulanarak kanama durdurulmalıdır,

Derhal tıbbi yardım istenmeli (112),

Hasta kuduz ve/veya tetanos aşısı için uyarılmalıdır.

Yaralı bölge yıkanır,

Derinin üzerinden görülüyorsa arının iğnesi çıkarılır,

Soğuk uygulama yapılır,

Eğer ağızdan sokmuşsa ve solunumu güçleştiriyorsa buz emmesi sağlanır,

Ağız içi sokmalarında ve alerji hikayesi olanlarda tıbbi yardım istenir (112).

Ağrı,

Ödem ,

İltihaplanma, kızarma, morarma

Adale krampları, titreme ve karıncalanma

Huzursuzluk, havale

Sokmanın olduğu bölge hareket ettirilmez,

Yatar pozisyonda tutulur,

Yaraya soğuk uygulama yapılır,

Kan dolaşımını engellemeyecek şekilde bandaj uygulanır,

Yara üzerine hiçbir girişim yapılmaz.

Bölgede morluk, iltihaplanma (1-2 hafta sürer)

Kusma, karın arısı, ishal gibi sindirim bozuklukları

Aşırı susuzluk

Şok,kanama

Psikolojik bozukluklar

Kalpte ritim bozukluğu, baş ağrısı ve solunum düzensizliği

Hasta sakinleştirilip, dinlenmesi sağlanır,

Yara su ile yıkanır,

Yaraya yakın bölgede baskı yapabilecek eşyalar (yüzük, bilezik vb.) çıkarılır,

Yasa baş ve boyunda ise yara çevresine baskı uygulanır,

Kol ve bacaklarda ise yara üstünden dolaşımı engellemeyecek şekilde bandaj uygulanır (Turnike uygulanmaz),

Yara üzerine herhangi bir girişimde bulunulmaz (yara emilmez),

Yaşamsal bulgular izlenir,

Tıbbi yardım istenir (112).

Hasta/yaralı taşınmasında ilkyardımcı kendi sağlığını riske sokmamalıdır,

Gereksiz zorlama ve yaralanmalara engel olmak için aşağıdaki kurallara uygun davranmalıdır,

Hasta/yaralıya yakın mesafede çalışılmalıdır,

Daha uzun ve kuvvetli kas grupları kullanılmalıdır,

Sırtın gerginliğini korumak için dizler ve kalçalar bükülmelidir (Omurilik yaralanmaları riskini azaltır),

Yerden destek alacak şekilde her iki ayağı da kullanarak biri diğerinden biraz öne yerleştirilmelidir,

Kalkarken, ağırlığı kalça kaslarına vererek dizler en uygun biçimde doğrultulmalıdır,

Baş her zaman düz tutulmalı, homojen ve düzgün bir şekilde hareket ettirilmelidir,

Yavaş ve düzgün adımlarla yürümek gerekir, adımlar omuzdan daha geniş olmamalıdır,

Ağırlık kaldırırken karın muntazam tutulup kalçayı kasmak gerekir,

Omuzlar, leğen kemiğinin ve omuriliğin hizasında tutulmalıdır,

Yön değiştirirken ani dönme ve bükülmelerden kaçınılmalıdır,

Hasta/yaralı mümkün olduğunca az hareket ettirilmelidir,

Hasta/yaralı baş-boyun-gövde ekseni esas alınarak en az 6 destek noktasından kavranmalıdır,

Hasta/yaralı taşımak mükemmel bir ekip çalışması gerektirir,

Tüm hareketleri yönlendirecek sorumlu bir kişi olmalı, bu kişi hareketler için gereken komutları (dikkat, kaldırıyoruz gibi) vermelidir. Bu kişi genellikle ağırlığın en fazla olduğu ve en fazla dikkat edilmesi gereken bölge olan baş ve boyun kısmını tutan kişi olmalıdır.

Kaza geçirmiş yaralı bir kişiyi eğer bir tehlike söz konusu ise omuriliğine zarar vermeden çıkarmada kullanılır. Bu uygulama solunum durması; yangın tehlikesi, patlama gibi olağanüstü durumlarda uygulanacaktır.

Kaza ortamını değerlendirin, patlama, yangın tehlikesini belirleyin; çevrenin ve kendi güvenliğinizi sağlayın

Hasta/Yaralının omuzlarına hafifçe dokunarak ve � iyi misiniz?� diye sorarak bilincini kontrol edin

Hasta/Yaralının solunumunu (göğüs hareketlerini) gözleyin. Eğer solunum yoksa;

Hasta/yaralının ayaklarının pedalların arasına sıkışmamış olduğundan emin olun ve varsa emniyet kemerini açın.

İlkyardımcı, yaralıya yan taraftan yanaşır,

Bir eliyle yaralının kolunu, diğer eliyle de çenesini kavrayarak boyun tespiti yapar (hafif hareketle),

Yaralının baş-boyun-gövde eksenini mümkün olduğunca hareket ettirmeden bütün halinde araçtan dışarı çeker,

Yaralı dışarı alındıktan sonra yavaşça yere veya sedyeye konur.

Bilinci açık olan çocuklar ve hafif yetişkinler için kullanışlı bir yöntemdir. Bir ilkyardımcı tarafından uygulanır.

Bir elle yaralı dizlerinin altından tutularak destek alınır,

Diğer elle gövdenin ağırlığı yüklenerek sırtından kavranır,

Yaralıya kollarını ilkyardımcının boynuna dolaması söylenebilir. Bu yaralının kendini güvende hissetmesini sağlar,

Ağırlık dizlere verilerek kalkılır.

Hafif yaralı ve yürüyebilecek durumdaki hasta/yaralıların taşınmasında kullanılır. Bir veya iki kişi ile uygulanabilir.

Yaralının bir kolu ilkyardımcının boynuna dolanarak destek verilir,

İlkyardımcı boşta kalan kolu ile hasta/yaralının belini tutarak yardım eder.

Bilinçli hastaları taşımada kullanılır. Bir ilkyardımcı tarafından uygulanır.

İlkyardımcı hasta/yaralıya sırtı dönük olarak çömelir ve bacaklarını kavrar,

Hasta/yaralının kolları ilkyardımcının göğsünde birleştirilir,

Ağırlık dizlere verilerek hasta/yaralı kaldırılır.

Yürüyemeyen yada bilinci kapalı olan kişiler için kullanılır. Bir ilkyardımcı tarafından uygulanır. İlkyardımcının bir kolu boşta olacağından merdiven yada bir yerden rahatlıkla destek alınabilir.

İlkyardımcı sol kolu ile omuzun dan tutarak hasta/yaralıyı oturur duruma getirir,

Çömelerek sağ kolunu hasta/yaralının bacaklarının arasından geçirir,

Hasta/yaralının vücudunu sağ omzuna alır,

Sol el ile hasta/yaralının sağ elini tutar, ağırlığı dizlerine vererek kalkar,

Hasta/yaralının önde boşta kalan bileği kavranarak hızla olay yerinden uzaklaştırılır.

İlkyardımcılar hasta/yaralının tek bir yanında bir dizleri yerde olacak şekilde diz çökerler,

Hasta/yaralının elleri göğsünde birleştirilir,

Birinci ilkyardımcı baş ve omzundan, ikinci ilkyardımcı sırtının alt kısmı ve uyluğundan, üçüncü ilkyardımcı dizlerinin altından ve bileklerinden kavrar. Daha sonra kendi ellerini hasta/yaralının vücudun altından geçirerek kavrarlar,

Başını ve omzunu tutan birinci ilkyardımcının komutu ile tüm ilkyardımcılar aynı anda hasta/yaralıyı kaldırarak dizlerinin üzerine koyarlar,

Sonra uyumlu bir şekilde ayağa kalkarlar,

Aynı anda tek bir hareketle hasta/yaralıyı göğüslerine doğru çevirirler ve aynı anda düzgün bir şekilde sedyeye koyarlar.

Hasta/yaralıya iki taraftan ulaşılması durumunda dört ilkyardımcı tarafından yapılır.

İlkyardımcılar bacaklarını açıp, hasta/yaralının üzerine hafifçe çömelerek yerleşirler,

Birinci ilkyardımcı başı koruyacak şekilde omuz ve ensesinden, ikinci ilkyardımcı kalçalarından, üçüncü ilkyardımcı da dizlerinin altından tutar,

Birinci ilkyardımcının komutu ile her üç ilkyardımcı hastayı kaldırırlar,

Dördüncü ilkyardımcı sedyeyi arkadaşlarının bacakları arasına iterek yerleştirir ve hasta/yaralı sedyenin üzerine konulur.

Omurilik yaralanmalarında ve şüphesinde kullanılır. Üç ilkyardımcı tarafından uygulanır.

İki ilkyardımcı hasta/yaralının göğüs hizasında karşılıklı diz çökerler,

Üçüncü ilkyardımcı hasta/yaralının dizleri hizasında diz çöker,

Hasta/yaralının kolları göğsünün üzerinde birleştirerek, düz yatması sağlanır,

Baş kısımdaki ilkyardımcılar kollarını baş-boyun eksenini koruyacak şekilde hasta/yaralının sırtına yerleştirirler,

Hasta/yaralının dizleri hizasındaki üçüncü ilkyardımcı kollarını açarak hasta/yaralının bacaklarını düz olacak şekilde kavrar. Verilen komutla, tüm ilkyardımcılar hasta/yaralıyı düz olarak kaldırarak sedyeye yerleştirirler.

Hasta/yaralı battaniye yada çarşaf gibi bir malzeme ile sarılmalıdır,

Düşmesini önlemek için sedyeye bağlanmalıdır,

Başı gidiş yönünde olmalıdır,

Sedye daima yatay konumda olmalıdır,

Öndeki ilkyardımcı sağ, arkadaki ilkyardımcı sol ayağı ile yürümeye başlamalıdır (Sürekli değiştirilen adımlar sedyeye sağlam taşıma sağlar),

Daima sedye hareketlerini yönlendiren bir sorumlu olmalı ve komut vermelidir,

Güçlü olan ilkyardımcı hasta /yaralının baş kısmında olmalıdır.

Her iki ilkyardımcı çömelirler, sırtları düz, bacakları kıvrık olacak şekilde sedyenin iki ucundaki iç kısımlarda dururlar,

Komutla birlikte sedyeyi kaldırırlar ve yine komutla dönüşümlü adımla yürümeye başlarlar,

Önde yürüyen yoldaki olası engelleri haber vermekle sorumludur.

Yaralının durumu ağır ise yada yol uzun, zor ve engelli ise sedye 4 kişi ile taşınmalıdır,

İlkyardımcıların ikisi hasta/yaralının baş, diğer ikisi ayak kısmında sırtları dik, bacakları bükülü olarak sedyenin yan kısımlarında çömelirler. Sedyenin sapından tutarlar ve yukarı komutu ile sedyeyi kaldırırlar,

Sedyenin sol tarafından tutan ilkyardımcılar sol, sağ tarafındakiler sağ adımlarıyla yürümeye başlarlar,

Dar bölgeden yürürken ilkyardımcılar sırtlarını sedyenin iç kısmına vererek yerleşirler,

Merdiven, yokuş inip çıkarken sedye mümkün olabilecek en yatay pozisyonda tutulmalıdır. Bunun için ayak tarafındakiler sedyeyi uyluk hizasında, baş tarafındakiler omuz hizasında tutmalıdır.

Bir battaniye yere serilir,

Battaniyenin 1/3'üne birinci kiriş yerleştirilir ve battaniye bu kirişin üzerine katlanır,

Katlanan kısmın bittiği yere yakın bir noktaya ikinci kiriş yerleştirilir,

Battaniyede kalan kısım bu kirişin üzerini kaplayacak şekilde kirişin üzerine doğru getirilir,

Hasta/yaralı bu iki kirişin arasında oluşturulan bölgeye yatırılır.